حادثه و مسئولیت مسئول ایمنی

من مسئول ایمنی در یک شرکت هستم ، درصورت بروز حادثه در یک کارگاه آیا ممکن است مسئول ایمنی شرکت هم مسئول باشد؟

حادثه و مسئولیت مسئول ایمنی

 سؤال : جناب مهندس بخارایی ، من مسئول ایمنی در یک شرکت هستم ، درصورت بروز حادثه در یک کارگاه آیا ممکن است مسئول ایمنی شرکت هم مسئول باشد

پاسخ : من قبلا ً به این سؤال پاسخ داده ام که به لحاظ اهمیت موضوع مجددا ً به اطلاع می رسانم که این سؤال شما بسیار کلی است و نمی توان به آن پاسخی کوتاه وصریح و منجزداد ، بدیهی است که هر شخصی در محیط کاری ، ممکن است مرتکب انجام فعل و یا ترک فعل و به عبارت دیگر بی احتیاطی و یا بی مبالاتی گردد که به موجب این رفتارش ، زمینه بروز حادثه ای فراهم آید ، لذا نمی توان گفت که در هیچ شرایطی ، مسئول ایمنی نباید پاسخگو باشد و نیزارزیابی اینکه درچه شرایطی باید پاسخگو باشد این خود مستلزم بررسی دقیق حادثه می باشد و همانگونه که بارها در مطالب گوناگون نوشته ام ، هرحادثه ای نیز ویژگی های خاص خود را دارد و در ارتباط با سؤال شما ، تا ، تأثیر پذیری بروز حادثه از بی احتیاطی و یا بی مبالاتی مسئول ایمنی احراز نگردد به عبارت دیگر تا رابطه سببیت و یا رابطه علیت ، بین بی احتیاطی و یا بی مبالاتی مسئول ایمنی و حادثه رخ داده ، احراز نگردد ، نسبت دادن مسئولیت به مسئول ایمنی ، حسب مورد ، تمام و یا درصدی از تأثیر پذیری بروز حادثه از خطای وی ، موضوعیتی ندارد اما درکُل ، توجه شما مسئول ایمنی به موارد زیر جلب میگردد در فرایند بررسی یک حادثه کاری ، ابتدا باید عللی که بروز حادثه متأثر از آنها بوده است را احراز و کشف نموده و آنگاه به این مهم پرداخته شود که علل مذکور ناشی از انجام فعل و یا ترک فعل و به عبارت دیگر ، بی احتیاطی و یا بی مبالاتی کدام اشخاص بوده است و در پایان ، در صورت لزوم ، میزان تأثیر پذیری بروز حادثه از علل احراز شده مورد ارزیابی قرار گیرد درارتباط با شما و وظایف شما ، درصورتیکه حادثه رخ داده ، صِرفا ًبه علت عدم اجرای مقررات از سوی کسانی باشد که قانونگذار ، اجرای آنها را به عهده آنان قرارداده است ، لذا مسئولیتی متوجه مسئول ایمنی نخواهد بود به ویژه اینکه بااستناد به ماده ۹ آیین نامه به کارگیری مسئول ایمنی در کارگاهها ، قانونگذار ، وجود شما را رافع مسئولیت کارفرما نمی داند ماده ۹ـ مسؤولیت اجرای شرح وظایف مسؤول ایمنی که در این آیین‌نامه ذکر گردیده به عهده کارفرما بوده و بکارگیری شخص یا اشخاص مذکور رافع مسؤولیت‌های قانونی کارفرما در قبال وظایف محوله براساس قانون کار و سایر قوانین و مقررات دیگر نخواهد بود.

در اینجا لازم است که شرح وظایف شما که در آیین نامه به کار گیری مسئول ایمنی در کارگاهها مصوب ۹۴/۲/۱۹درج گردیده آورده شود

پیوست شماره ۱ـ شرح وظایف مسؤول ایمنی:

۱٫ همکاری و تشریک مساعی با بازرسان کار.

۲٫ شناسایی و مستند نمودن آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل های ایمنی مرتبط با فعالیت کارگاه و پیگیری در خصوص انطباق کارگاه با قوانین مقررات مذکور

۳٫ شناسایی خطر، ارزیابی ریسک و تهیه برنامه‌های پاسخگویی و کنترل خطرات موجود در کارگاه.

۴٫ پیگیری برنامه‌های مربوط به اقدامات اصلاحی و بهبود شرایط ایمنی در کارگاه و نظارت بر اجرای آنها

۵٫ تدوین برنامه عملیاتی به منظور بازرسی مستمر از فرایند انجام کار و شرایط کار کارگران کارگاه در خصوص ایمنی و مستند نمودن نتایج و اعلام به مدیریت و پیگیری تصمیمات مدیریتی.

۶٫ ثبت آمار حوادث ناشی از کار و گزارش آن به اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل وهمچنین تجزیه و تحلیل آنها به منظور جلوگیری از تکرار موارد مشابه.

۷٫ همکاری در زمینه نیازسنجی، آموزش و سنجش اثربخشی آموزش های ایمنی کارگران کارگاه و همچنین انجام اقداماتی در زمینه فرهنگ‌ساز ی و اطلاع‌رسانی موضوعات مرتبط با ایمنی.

۸٫ نیازسنجی، نظارت بر خرید، آموزش، تحویل و استفاده از وسایل حفاظت فردی و همچنین بازدید و معاینه وسایل مذکور به جهت جایگزینی تجهیزات معیوب در کارگاه.

۹٫ نظارت بر نظم و ترتیب و آرایش مواد اولیه و محصولات و استقرار ماشین‌آلات و ابزار کار به نحو صحیح و ایمن و همچنین تشریک مساعی در تطابق صحیح کار و کارگر در محیط کار و همچنین نظارت بر مدیریت تغییر در کارگاه

۱۰٫ تهیه وتدوین دستورالعمل های ایمنی و حفاظت فنی برای تمامی دستگاه ها و ابزارها و نظارت بر رعایت دستورالعمل های مذکور

۱۱٫ شناسایی اعمال ناایمن به جهت ایراد تذکرات و تشویق و ایجاد انگیزه مناسب برای اعمال و رفتار ایمن در کارگران و پیشنهادات لازم در این خصوص به کارفرما

۱۲٫ همکاری در تدوین رویه اجرایی آمادگی و مدیریت بحران و واکنش در شرایط اضطراری و همچنین برگزاری مانورهای آمادگی در شرایط اضطراری

۱۳٫ اعلام نظر در امور ایمنی پیمانکاران بکار گرفته شده در کارگاه و ایجاد همکاری لازم و مناسب با پیمانکاران در جهت رعایت قوانین و مقررات ایمنی توسط نامبردگان و ارائه گزارش به کارفرما

۱۴٫شرکت در جلسات آموزشی و بازآموزی، همایش‌ها و جلسات مرتبط با موضوع ایمنی و بهداشت در کارگاه

۱۵٫ پیگیری در جهت اخذ گواهینامه‌های ایمنی لازم برای وسایل و تجهیزات مطابق با آیین‌نامه‌های مرتبط نظیر ارت، دیگ بخار و

۱۶٫ تهیه MSDS مواد شیمیایی مطابق فرمت‌های استاندارد و در دسترس قرار دادن آن برای افراد در معرض

۱۷٫ اخذ، مستند نمودن و بررسی گزارشات، شکایات و اعتراضات وارده در خصوص مسایل ایمنی و ارجاع موضوع به کمیته و افراد مسؤول در کارگاه برای تصمیم‌گیری

۱۸٫ انجام سایر وظایف محوله در حوزه ایمنی

 ***************************************************************

بنابراین شما باید توجهی ویژه ای به آنچکه در شرح وظایف شما آمده است داشته باشید البته نکته حایز اهمیت در اینجا جلب توجه کارفرمایان به ماده ۹ آیین نامه مذکور است که در بالا ذکر گردید که چنین مقرر می دارد: «ماده ۹ـ مسؤولیت اجرای شرح وظایف مسؤول ایمنی که در این آیین‌نامه ذکر گردیده به عهده کارفرما بوده و بکارگیری شخص یا اشخاص مذکور رافع مسؤولیت‌های قانونی کارفرما در قبال وظایف محوله براساس قانون کار و سایر قوانین و مقررات دیگر نخواهد بود.»

پس همانگونه که ملاحظه می گردد، به کارگیری شما مسئولین ایمنی ، رافع مسئولیت‌های قانونی کارفرما در قبال وظایف تعریف شده برای آنان ، براساس قانون کار و سایر قوانین و مقررات دیگر ، نخواهد بود که یکی از این مواد قانونی که در ارتباط با وظایف تعریف شده برای کارفرما در راستای ایجاد محیط کار ایمن برای کارگران می باشد ، ماده ۹۱ قانون کار است که عینا ً درزیر درج می گردد

«ماده ۹۱ : کارفرمایان و مسئولان کلیه واحدهای موضوع ماده ٨۵ این قانون مکلفند براساس مصوبات شورای عالی حفاظت فنی برای تامین حفاظت و سلامت وبهداشت کارگران در محیط کار، وسایل وامکانات لازم را تهیه و در اختیار آنان قرار داده و چگونگی کاربرد وسایل فوق الذکر رابه آنان بیاموزند و درخصوص رعایت مقررات حفاظتی و بهداشتی نظارت نمایند. افراد مذکورنیز ملزم به استفاده و نگهداری از وسایل حفاظتی وبهداشتی فردی و اجرای دستورالعملهایمربوطه کارگاه می باشند.»

از سوی دیگر در ماده ۶ آیین نامه کمیته حفاظت و فنی بهداشت کارمصوب ۷۴/۴/۱۱اینچنین می خوانیم

«ماده ۶: وجود کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار و مسئولین حفاظت و بهداشت حرفه ای در کارگاه به‎هیچ‎ وجه رافع مسئولیت های قانونی کارفرما درقبال مقررات وضع شده نخواهد بود.»

بنابراین با توجه به کلیه موارد مندرج در بالا ، دانستیم که مسئولیت اجرای شرح وظایف مسئول ایمنی که در آیین‌نامه مربوطه ذکر گردیده به عهده کارفرما بوده و بکارگیری شخص یا اشخاصی در سمت شما، رافع مسؤولیت‌های قانونی کارفرما در قبال وظایف محوله براساس قانون کار و سایر قوانین و مقررات دیگر نخواهد بود.

نکته مهم (۱): اما شما مسئولین ایمنی باید یک نکته بسیار مهم را از نظر دور نداشته باشید و آن اینکه حوادثی که در واحد ها به وقوع می پیوندد ، توسط کارشناسان با نظریات و استنباطات گوناگون از قوانین و مقررات مورد بررسی قرار میگیرد لذا در راستای هرچه بهتر عمل نمودن به وظیفه ای که به عهده گرفته اید همواره توجه خاصی به وظایفی که برای شما در آیین نامه مربوطه تعریف شده است داشته باشیدوتمام سعی و کوشش خود را در جهت مشخص نمودن و کشف کانون های خطر محل کار خود به کار گرفته و مراتب را جهت اطلاع کارفرما ، کتبا ً در کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار و دیگر جلسات مربوطه منعکس نمایید و نُسَخِ مربوطه را محفوظ داشته باشید تا بتوانید درصورتیکه اگر روزی به دنبال وقوع حادثه ای ، شما به جهت عدم انجام وظیفه مربوطه مورد سؤال توسط کارفرما و یا کارشناس مربوطه قرارگرفتید ، مدارک حاکی از انجام وظیفه خود را ارایه نمایید.

 نکته مهم (۲): نکته مهم دیگری که شما مسئولین ایمنی باید به آن توجه داشته باشید این است که ، درمواقعی که شما اجازه انجام کاری را صادر می کنید ، ضروری است که به نکات مندرج در زیرتوجه دقیق بفرمایید دراینگونه مواقع ، یعنی مواقعی که اجازه انجام کاری را صادر نموده اید ، یک نکته حایز اهمیت است و آن اینکه شما اجازه انجام کاری را صادر نموده اید که معنی و مفهوم آن این است که از نظر مقررات ایمنی همه جوانب در نظر گرفته شده است و نیز اینکه انجام کار مذکور که شما اجازه انجام آنرا داده اید هیچ گونه مغایرتی با قوانین و مقررات ایمنی مربوط به کاری که صورت میگیرد وجود ندارد و در اینجا به این مهم توجه کنید که ، درست است که قانونگذار وجود شما را رافع مسئولیت های کارفرما ندانسته است اما این در جایی است که صحبت از انجام وظایف قانونی شما که درشرح وظایف شما آمده است می باشد که این هم در جای خودش قابل تأمل بوده که تا چه میزان کارفرما باید متقبل و متعهد و پاسخگوی آن درصد از تأثیر پذیری بروز حادثه از عدم انجام وظایف و نیز کوتاهی شما در انجام وظایف شما باشد لذا صَرفنظر از این موضوع ، در اینجا در بحثی که مطرح است این است که شما مجوزانجام کاری را میدهید که بنا به تخصص ومهارت خود ، مجوز و اجازه و اعتباری را دریافت کرده اید که بنا به مجوز شما ، کاری را شروع می نمایند فلذا اگر حادثه ای به وقوع بپیوندد که متأثر از عدم مهارت شما در تشخیص کانون های خطر ، در کاری باشد که مجوز انجام آنراشما داده اید و تشخیص این کانون های خطر مؤثردربروز حادثه، که تشخیص آنها از سوی شما ، قانونا ً و عرفا ً مورد انتظار بوده ، آنچنان پیچیده و مبهم ودور از دانش شما نبوده که متوجه نشوید ، بنابراین درصورتیکه بین این کانون های خطر که شما در تشخیص آنها کوتاهی کرده اید و حادثه رخ داده بتوان رابطه علیت احراز نمود ، در اینصورت ممکن است تکرار می کنم ممکن است این امر مستند استنباط بعضی کارشناسان ، مجدد عرض می کنم نه همه کارشناسان ، بلکه بعضی از کارشناسان ، مبنی بر تخصیص درصدی از مسئولیت به شما قرار گیرد بنابراین وقتیکه مجوز انجام کاری را صادر و یا تأیید می کنید ، توجه داشته باشید که منطبق با مقررات ایمنی مربوطه باشد و به عبارت دیگر توجه نمایید که مقررات ایمنی مربوطه ، درانجام کار اجازه داده شده توسط شما ، به دقت رعایت گردیده است و اگرمسئولیت نظارت بر انجام آن را هم به عهده دارید دقیقا ً نظارت نمایید.

در خاتمه مجددا ً تأکید می نمایم که وجود شما به هیچ عنوان رافع مسئولیت کارفرما نمی باشد و مسئولیت کارفرمای شما وپیمانکاری که کار رابه عهده گرفته ودیگر افرادی که قانونگذار برای هرکدام وظایفی را تعریف کرده است همه در جای خودش محفوظ است ، بحث مربوط به سؤال شما در مورد مسئولیت مسئول ایمنی واندک درصداز مسئولیتی است که بنا به استدلال بالا ، ممکن است تکرار می کنم ممکن است ، مستند استنباط بعضی از همکاران اینجانب درنسبت دادن درصدی ازتأثیر پذیری بروز حادثه به بی احتیاطی و یا بی مبالاتی شما ، به علت صدور مجوز انجام کاری در کارگاه که منطبق با موازین و مقررات ایمنی نبوده است قرار گیرد.

 **********************************************************

بدیهی است که نظر دیگر کارشناسان می تواند متفاوت باشد.

غلامرضا بخارایی کارشناس رسمی دادگستری – حوادث ناشی از کار ارزیاب خسارت بیمه ای – مسئولیت مدنی حرفه ای تماس با من : gh.bokharaei@gmail.com